Pogranicze, władza, etnos

Kybernetes > nauka > Pogranicze, władza, etnos

Niezwykle ciekawą relacją w polityce jest relacja między pograniczem a skutecznością polityki. Skuteczność polityki zaś połączona jest z m.in. przewidywalnością, legitymizacją, budową celów. Budowa celów, przewidywalność i legitymizacja prościej i efektywniej wyprowadza się ze społeczności o większej wspólnocie interesów. Łatwiej o legitymizacje sposobu wykorzystania wspólnych zasobów w tym samym etnosie i bliższej ku sobie tożsamości ludzi. Poniżej pokazuję jak walka o władzę i jej silne umocowanie łączy się z pojęciem pogranicza oraz etnocentryzmem.

Pogranicze to przestrzeń, zamieszkana przez przedstawicieli co najmniej dwóch odmiennych zbiorowości, na której, w wyniku długotrwałych interakcji wytworzył się nowy rodzaj społeczności¹. Owe długotrwałe interakcje pomiędzy zbiorowościami pozwalają na wyodrębnienie kategorii więzi terytorialnej (mieszkańcy pogranicza identyfikują się ze swoją pogranicznością poprzez rozróżnienie terytorialne „my” – pogranicze; „oni” – nie-pogranicze, homogeniczne kulturowo centrum)¹.

Skuteczna polityka zorientowana na utrzymanie wysokiego poziomu inkluzyjności etnosu musiałaby uwzględniać ograniczanie zjawiska pogranicza. Szczególnie istotny priorytet strategiczny miałyby te pogranicza oparte na wewnętrznej różnorodności etnicznej i kulturowej. Warto też zauważyć, że brak wytworzenia się nowej społeczności na podstawie co najmniej dwóch zbiorowości zamieszkałych na tym samym terenie stanowi z punktu widzenia polityki zorientowanej na inkluzyjność etnosu bardziej kontrolowalną sytuacje politycznie. Nawet jeśli część populacji nie wpada do tego etnosu, który jest faworyzowany przez politykę państwa. Radykalną postacią stosowania takiej polityki może być polityka bezpieczeństwa wewnętrznego Chin. Szczególnie widoczne w tym obszarze są działania skierowana przez chińskie władze na integrację z Hong-Kongiem. Docierają do nas doniesienia o polityce prowadzącej do wyniszczania świadomości i tkanki grupy etnicznej Ujgurów. Najbardziej znane skrajne praktyki podobnej polityki znane z historii pochodzą z III Rzeszy czy Cesarstwa Japońskiego. Możemy również przyjąć, że polityka Korei Północnej jest skrajnie etnocentryczna i maksymalnie przeciwdziałająca wytwarzaniu się pograniczy. U chińskich starożytnych myślicieli widzimy refleksję nad koniecznością integralności politycznej i ograniczaniem pograniczy przez władców. Powtarzały się słowa o wspólnym rozumieniu pojęć jako podstawie skuteczności wpływu władcy na poddanych oraz źródle legitymizacji jego władzy. Już w przenikaniu się dzieł kultury takich jak muzyka między podległymi regionami postrzegano jako zagrożenie. W Polsce z kolei integracja po czasach zaborów miała charakter docelowo zmniejszania różnorodności kulturowej i językowej. Znaną metodą w tym względzie była kwestia, chociażby obowiązkowej służby wojskowej. Niektórzy właśnie w powstaniu nowoczesnych armii, z obowiązkową służbą wojskową dostrzegają moment powstania nowoczesnych narodów. Funkcją armii w tym czasach była również edukacja, w której również rozwijano świadomość narodową. Oczywiście warto tutaj zauważyć, że te same procesy w II RP mogły tworzyć pogranicza jednocześnie w dalszym czasie je zacierać. 

Zastanawiają kwestią, jest to czy można prowadzić skuteczną politykę narodową, uciekając się od wspomnianych narzędzi. Narzędzi, których wykorzystanie skutkowałoby celowym ograniczeniem pograniczy. Rozwiązanie tej sprzeczności może być kluczowe, chociażby ze względów gospodarczych. Duże ośrodki miejskie są często takimi pograniczami, co wiąże się m.in. z imigracją zarobkową, kontaktami zagranicznymi. Nierzadko największe ośrodki miejskie ze względów na międzynarodowe stosunki handlowe są tyglami narodowymi.

U źródeł wspomnianej polityki integralności (związanej z inkluzyjnością) i tego czy państwo powinno być np. narodowe leżą rozważania o demokracji. Rozważania i pytania o to czy państwo powinno być reprezentantem interesów jednego, czy wielu narodów. Czy władze i prawo powinny reprezentować większości, czy część społeczeństwa, a może całości. A jeśli tak, to jakie warunki i mechanizmy polityczne powinny być zagwarantowane, by do tego doprowadzić.

Inspiracja:

¹ – Wojciech Opioła, Granica państwowa w teorii, [w] Pogranicze. Polish Borderland Studies 2/1, 35-43, Opole 2014

Ostatnie newsy

Kybernetes Opus Magnum

Czym jest Kybernetes Opus Magnum?
Pokaż

Leave a Reply